Nhìn chung, các đoàn thường đồng ý hoàn toàn với điểm phía Việt Nam đưa ra. Một số nước Đông Âu và một số nước thuộc Liên Xô cũ hay cãi để đòi thêm từng điểm. Nhưng họ không biết rằng quân ta cũng có người hiểu phần nào tiếng của họ. Năm đó, máy lạnh trên trần nhà dột thỉnh thoảng lại rơi một giọt nước ngay gần bàn một nhóm chấm thi đề hình học. Khi đến lượt một đoàn hay cãi chầy cãi cối thì anh em ta bố trí ghế ngồi của đoàn họ đúng chỗ dột để họ đỡ cãi lâu.
Chỉ có hai lần ta chấm sai hoàn toàn mà tôi phải tham gia giải quyết khiếu nại. Đáng nhớ nhất là khiếu nại về một bài tổ hợp. Hai bên cãi nhau suốt cả buổi chiều không xong. Họ còn nói mình ngu, rất căng thẳng. Để hạ nhiệt tôi quyết định dừng cãi nhau để tối sẽ tiếp. Rất may là trong thời gian nghỉ, anh Đỗ Đức Thái thấy lời giải bài ấy đúng nên không phải thảo luận tiếp.
Có nước phản ánh họ không nhận được bài thi của một thí sinh. Chuyện này không thể xảy ra, nhưng rất tiếc ta không bắt họ ký khi nhận bài thi về chấm. Kèm theo, họ cũng đề nghị cho thí sinh này 1-2 điểm, rất củ chuối. Để tránh rắc rối ta đành phải xem bài này có chỗ nào có thể cho điểm được thì cho. Có nước thì xin điểm để tránh bị điểm liệt sợ về nhà không biết ăn nói thế nào.
Sau khi có điểm thi “sơ bộ”, các trưởng đoàn sẽ họp hôm sau để giải quyết các khiếu nại và quyết định thang điểm cho các giải vàng, bạc và đồng. Thang điểm này được xác định theo hai nguyên tắc:
- Khoảng một nửa số thí sinh sẽ được trao giải.
- Tỷ lệ số giải vàng bạc đồng là 1:2:3.
Tôi đã được cảnh báo một số đoàn thường đòi tăng điểm đúng tối hôm có điểm thi sơ bộ vì họ đã ước lượng được thang điểm. Họ chỉ đấu thêm điểm cho những thí sinh nằm mấp mé giữa bạc và vàng hay giữa đồng và bạc. Quả nhiên là như vậy. Tôi nói nếu họ thuyết phục được tổ chấm thi Việt Nam thì sẽ tăng điểm. Thế là họ thôi vì họ biết ta chấm điểm rất nghiêm.
Chỉ có một đoàn không chịu thôi. Ông trưởng đoàn muốn xin thêm điểm cho một thí sinh là con một ông bạn thân. Ông ta còn doạ sẽ tố cáo các nhóm chấm thi Việt Nam chấm điểm không nhất quán. Tôi nói chuyện này rất thường vì không thể có thang điểm cho từng chi tiết. Vì xin điểm không được, ông ta đem chuyện này ra bàn trong buổi họp các trường đoàn nhưng không được ủng hộ. Tôi định đứng lên phát biểu về chuyện mặc cả của ông này nhưng bị ngăn lại. Bây giờ nghĩ lại thấy không làm to chuyện là đúng vì kỳ thi Olympic toán quốc tế tại Việt Nam để lại ấn tượng rất tốt theo phản ánh của các đoàn dự thi.
Ban chấm thi VN gồm phần lớn những người từng đoạt giải các kỳ thi trước. Tối nào mọi người cũng tụ tập tán chuyện. Rất tiếc là tôi không nhớ hết các mẩu chuyện vui của kỳ thi năm đó. Ảnh thì mất hết do máy tính hỏng. Chỉ còn sót lại vài ảnh trong email. Năm đó Lê Tự Quốc Thắng chụp rất nhiều ảnh đẹp.
Theo hồi tưởng của GS.TSKH Ngô Việt Trung
Nguyễn Kim Sổ (tổng hợp)
Hội Toán học Việt Nam